خلاصه ای از تاریخ ادبیات پایه ی پنجم

۱-خواجه نصیر توسی : ابوجعفر نصیر الدین محمد بن حسن توسی (ولادت 597 –وفات-672 ه. ق) ازعلمای بزرگ ریاضی  نجوم و حکمت ایران در قرن هفتم ونیز از وزرای ان عصر  بود.

مدتی  در دستگاه اسما عیلیه بود و هنگام حمله ی  هلاکوخان مغول به ایران برای نجات مسلمانان از خون ریزی های ان مرد سفاک به خدمت او امد وبا اندیشه های خاصی از خرابی شهرها  وکشتار دسته جمعی مردم به دست

هلاکو خان را به ایجاد رصد خانه در مراغه تشویق کرد.

  ازخواجه نصیر توسی کتاب های متعددی در رشته های علوم ریاضی ، نجوم ، منطق ، علوم طبیعی و... باقی مانده است.

2-هلاکو :  از نوادگان چنگیز خان مغول است. وی ایران را تحت سلطنت خود دراورد وجانشینان او خاندان(ایلخا نان)ایران را تشکیل دادند. هلاکوبه اسانی امرای محلی ایران را که پس از انقراض خوارزمشاه ،در صدد احیای استقلال بودند(قصد داشتند که مستقل شوند.)،از بین برد و پس از نابودی (اسماعیلیه)و خراب کردند قلعه های محکم انها ، بغداد ، پایتخت خلفای عباسی را درسال( 656 ه. ق) فتح نمود و(مستعصم) ، اخرین خلیفه ی عباسی را کشت و در شهر بغداد قتل عام نمود .

 پایتخت او شهر مراغه بود . جا نشینان او مدت یک قرن (صد سال) سلطنت داشتند.

3-نظامیه:عنوان مدرسه هایی بود که خواجه نظام الملک توسی،وزیر معروف سلجو قیان، در شهر های مختلف بنا کرد و بنام او به نظامیه معروف شد.

در این مدرسه،استادان بزرگ تدریس میکردند و شاگردان از سر تاسر سرزمین اسلامی به انجا آمد و شد داشتند.

در مدرسه،جایگاه هایی برای طالبان علم وجود داشت و علاوه بر این،کتاب خانه ی معتبری هم در آن جا بود.

مدرسه دارای متولی و استادان و خادمان بود.

  سعدی،شاعر پر آوازه ی قرن هفتم،در مدرسه ی (نظامیه)بغداد درس خوانده است.

4-فردوسی:شاعر حماسه سرای بزرگ ایرانی ،حکیم ابو القاسم فردوسی،در (پاژ)توس در دهه ی سوم قرن چهارم هجری متولد شد.وی از دهقانان توس بود و در حدود 365(ه-ق.)(به سن 35سالگی )نظم شاهنامه را اغاز کرد و پس از35 سال؛یعنی ،در 70یا 71سالگی ،به ساله 400 هجری   ان را به پایان رسانید.شاهنامه شامل سرگذشت پادشاهان سلسله های داستانی (پیشدادی و کیانی )و  سلسله ی تا ریخی ساسانی  است و در باب سلسله ی اشکانی اشعار اندکی دارد .

مأخذ عمده ی شاهنامه ی فردوسی،شاهنامه ی منثور (به نثر نوشته شده ) ابومنصوری است.

 فردوسی،معانی دقیق و مطالب عالی  فلسفی ،اجتماعی و اخلاقی را طی داستان های خود  بیان کرد .فردوسی پس  از مسافرت به این شهر (غزنین)،بر خلاف انتظار خود ،مورد توجه و محبت پادشاه غزنوی قرار نگرفت. وی پاداش بسیار اندکی به فردوسی داد.

این کار ،مایع خشم فردوسی گشت چنانکه بنا بر همان روایات همه ی درهم (پول) ها ی محمود غزنوی را به حمامی بخشید.

فردوسی تقریبأ در سن 80سالگی در گذشت و در شهر توس به خاک سپرده شد.ارامگاهی در ساله 1313(ه-ش)در محل تقریبی مدفن او ساخته شد .

5-برزویه:پزشک دانشمند و معروف ایرانی که معا صر انو شیروان،پادشاه ساسانی بود.وی کتاب معروف (کلیله و دمنه)را به دستور انو شیروان از هند به ایران آورد.

6-تاریخ بلعمی: مشهور به ترجمه ی تاریخ طبری .در حقیقت،کتاب تاریخ بلعمی ،اقتباسی (برداشت کردن)از کتاب تاریخی طبری است نه ترجمه ی کامل ان ؛نویسنده و مترجم ان بلعمی ،وزیر منصور ابن نوح است که به فرمان ان پادشاه از 352(ه-ق)ترجمه و تلخیص (خلاصه کردن) تاریخ طبری را اغاز کرد و از منابع دیگر نیز استفاده نمود.

7-قصص الانبیا:کتابی است درباره داستان های پیامبران که حدودا یک صد و پنجاه سال بعد از کتاب  تاریخ  بلعمی نوشته شده است.

8-تاریخ بیهقی :کتابی است به فارسی تالیف ابوالفضل بیهقی در شرح تاریخ ال سبکتگین از آغاز سلطنت ان خاندان تا اوایل پادشاهی ابراهیم ابن مسعود که اکنون قسمتی از ان در دست است و به تاریخ بیهقی شهرت دارد.

در این کتاب ،بسیاری از عادات و رسوم  زمان به مناسبت نقل شده و اطلاعات گرانبهایی در باره ی شاعران و نویسندگان ان زمان ،در ان امده است.

9-کلیله و دمنه :نام کتاب مشهوری که شامل داستان ها ی اخلاقی از زبان حیوانات است. اصل ان هندی بوده و در زمان ساسانیان به زبان پهلوی ترجمه و در نیمه ی قرن ششم هجری به فارسی ترجمه شده است.

10-ابو یزید بسطامی:از عارفان ایران در قرن دوم و سوم هجری بود.

11-بستان العارفین:کتابی است در باره ی عرفان که نویسنده ی ان معلوم نیست.

12-تذکرة الاولیا:کتابی است در باره ی شخصیت های بزرگ دینی و عرفانی از عطار نیشابوری شاعر معروف قرن هفتم هجری .

13-دانش نامه ی جهان اسلام:کتابی است در چندین جلد در باره ی تا ریخ،تمدن و دین اسلام.

14- دایرة المعارف مصاحب: کتابی است در چندین جلد که زیر نظر مرحوم دکتر غلام حسین مصاحب نوشته شده است.

15-دایرة المعارف بزرگ اسلامی:کتابی است بزرگ در چندین جلد که در ان مقالاتی درباره ی فرهنگ اسلامی نوشته شده است.